Aktualności

PRACE KONSERWATORSKIE NA STARYCH POWĄZKACH W 2014r
PRACE KONSERWATORSKIE NA STARYCH POWĄZKACH W 2014r W maju b.r minęło 40-lat od założenia przez Jerzego Waldorffa Społecznego Komitetu Opieki nad Starymi Powązkami. Prace renowacyjne i konserwatorskie rozpoczęto na Starych Powązkach w 1976r. Bieżący rok jest więc 38-mym sezonem konserwatorskim. W tym czasie dzięki ofiarności społeczeństwa i wsparciu sponsorów udało się wyremontować lub wręcz podnieść z ruin najcenniejsze kaplice i grobowce powązkowskie. Najbardziej płodne były lata osiemdziesiąte i pierwsza połowa lat dziewięćdziesiątych XX-wieku, kiedy odnawiano po kilkadziesiąt pomników nagrobnych rocznie – 500 tny rodziny Tokarskich kw. 181 w 1986r, 1000-czny Leona Lasockiego kw 158 w 1996r. Do chwili obecnej staraniem Komitetu przeprowadzono ponad 1 300 prac konserwatorskich, przy niektórych pomnikach już po raz drugi. Ostatnie lata nie obfitują już w takie ilości wykonanych prac konserwatorskich jak za życia Jerzego Waldorffa w latach 80-tych i 90-tych XX wieku. Obecnie wykonujemy do kilkunastu prac rocznie, w tym staramy się aby była to co najmniej jedna kaplica. W bieżącym roku na szczególną uwagę zasługują trzy obiekty : 1/ Aleja Zasłużonych przy południowej ścianie Katakumb. Aleja założona została w 1925r. Biegnie wzdłuż południowej (tylnej) fasady Katakumb. Jako pierwszy ( zachodni szczyt) pochowany został noblista Władysław Reymont a jako ostatnia (wschodni szczyt) Jadwiga Smosarska – Protassewicz. W chwili obecnej Aleja wypełniona jest w całości grobami (109 pomników). W Alei chowani byli ludzie szczególnie zasłużeni dla Polski. Są tu także groby symboliczne : Stefana Starzyńskiego, przywódców Polskiego Państwa Podziemnego oraz prezydenta Ignacego Mościckiego. Większość pomników powstała po II wojnie światowej. Prezentują one spektrum form architektonicznych, rzeźbiarskich jak i różnorodność materiałów z których zostały wykonane : granity, piaskowce, ceramika i metale. Stan zachowania pomników w dużej mierze uwarunkowany jest rodzajem kamienia z jakiego został wzniesiony. Większość pomników jest zaniedbana, pokrywa je warstwa brudu, kurzu, wszelakich nawarstwień, kolonie zielenic, plamy po zniczach oraz wszechobecna wilgoć. Przed około 25-laty między grobami posadzone zostały tuje, które rozrosły się do pokaźnych rozmiarów i fatalnie zaczęły wpływać na stan techniczny grobowców oraz murów Katakumb. Korzenie uszkadzają tumby i komory grobowców, gałęzie zacieniają otoczenie powodując zawilgocenia a ściekająca z drzew żywica plami powierzchnię pomników. Wszystkie w/w okoliczności powodowały, że Aleja wyglądała na zaniedbaną. Dwuletni program prac renowacyjnych Alei przewiduje: Oczyszczenie powierzchni wszystkich pomników z brudu, nawarstwień, plam oraz zielonych nalotów mikroflory, wodą pod ciśnieniem. Mechaniczne doczyszczanie trudno usuwalnych nawarstwień oraz stearynowych pozostałości. Zlikwidowanie życia biologicznego na powierzchni pomników poprzez naniesienie na miejsca pokryte zielonymi nalotami preparatu grzybobójczego. Uzupełnienie wypłukanych fug, spękań kamienia, odpowiednio dobraną kolorystycznie masą. Powierzchniową naprawę zniszczonych i popękanych fragmentów przyziemia fundamentów. Hydrofobizację powierzchni piaskowcowych elementów pomników. Realizacja w/w programu stała się możliwa dzięki pomocy jednej z największych firm w Polsce –Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa SA. Firma objęła swoim patronatem ten prestiżowy fragment Starych Powązek. W b.r odnowionych zostanie nieco ponad połowa grobów. Pozostała część oraz zieleń zostanie zrealizowana w 2015r. – konserwator Olgierd Gumiński. 2/. Brama Św. Honoraty ( II brama) Brama św. Honoraty (II brama) stanowi wejście na cmentarz od strony ul. Powązkowskiej obok kościoła św. Karola Boromeusza. Uznawana jest za główną, reprezentacyjną bramę Starych Powązek. W dzisiejszym kształcie powstała w 1915 roku jako fundacja dla Miasta, warszawskiego lekarza Mieczysława Landsberga poświęcona żonie fundatora Honoracie ze Zwolińskich Landsbergowej. Głosi o tym napis na wewnętrznej stronie bramy. Autorem projektu z dekoracją rzeźbiarską był, uznany artysta warszawski Leopold Wasilkowski. Wykonawcą znana warszawska firma kamieniarska Jana Rudnickiego. Fasada bramy (lewy filar) ozdobiona jest monumentalną kompozycją rzeźbiarską. Jest to postać rycerza przypominającego rzymskiego legionistę w todze, drapowanym płaszczu i rzymskim hełmie z piórami. Pełna surowości i powagi postać przedstawia „rycerza bożego” – Milles Dei o czym świadczą jego atrybuty i ich symbolika. Drugi filar bramy zdobi plastyczny wieniec pogrzebowy z drobnych kwiatów opasany szeroką wstęgą. Do bramy od strony cmentarza przylega kamienna stróżówka zaprojektowana w formie zbliżonej do niewielkiej kaplicy nagrobnej. Brama zbudowana jest z piaskowca szydłowieckiego. Figurę rycerza wykuto w wapieniu pińczowskim. Oddziaływanie negatywnych warunków klimatycznych w środowisku wielkomiejskim kumulowało się z oddziaływaniem wzrastającego ruchu na ul. Powązkowskiej, substancje pochodzące ze smogu, spalin itp. Cała powierzchnia bramy pokryta była szaro-czarnymi nawarstwieniami smolistymi i brudem. Oddziaływanie szkodliwych substancji powodowało, że stan zachowania powierzchni piaskowcowych i wapiennych był zły. Polegało to między innymi na: - występowaniu ubytków materiału na powierzchni wszystkich elementów, - licznych wyługowaniach powierzchni, spękań w miejscach połączeń i dawnych sklejeń, szczególnie postaci rycerza, - powstawaniu szczelin pomiędzy elementami piaskowcowymi. Zarówno wygląd jak i skala zniszczeń bramy w pełni uzasadniały podjęcie prac renowacyjnych i konserwatorskich. Renowacją bramy chcieliśmy także uhonorować obchody 40- lecia założenia przez Jerzego Waldorffa Społecznego Komitetu Opieki nad Starymi Powązkami nad którymi Patronat Honorowy objął Prezydent Bronisław Komorowski. – Konserwator Bogusław Kornecki. 3/ Kaplica Anonimowa z herbem SAS-LACHNICKI kw.182, rz.1, m 1/2/3/4 Jest to kamienna kaplica nagrobna zbudowana na planie prostokąta, kryta dwuspadowym dachem. Elewacje kaplicy dwukondygnacjowe, akcentowane poziomym, prostym gzymsem działowym w połowie wysokości. W dolnej kondygnacji znajduje się wydatny cokół odstający od lica. W narożach kaplicy umieszczone są lizeny ze stylizowanymi okapnikami w połowie wysokości. Elewacja frontowa i elewacja tylna są zamknięte trójkątnym szczytem, z gzymsem wieńczącym. W elewacji frontowej tuż pod gzymsem biegnie pas żłobkowania, a poniżej został umieszczony schodkowo stylizowany fryz arkadowy, składający się z ciągu małych, półkolistych ślepych arkadek, typowy dla rozwiązań romańskich. Pole grobowe otoczone jest żeliwnym, ozdobnym ogrodzeniem. Całość jest w bardzo złym stanie, oprócz typowych mankamentów dotykających elementy kamienne (glony, nawarstwienia, ubytki formy) w tym przypadku doszły jeszcze problemy konstrukcyjne ze statyką obiektu (konieczna była ekspertyza konstrukcyjna) . Prace konserwatorskie z uwagi na ich duży koszt podzielone zostały na II etapy. W b.r wykonany został remont dachu kaplicy oraz nowy fundament pod ogrodzenie. Etap II przewidziany na rok 2015 obejmuje : konserwację ścian piaskowcowych oraz remont żeliwnego ogrodzenia. Prace realizują konserwatorzy : Bogusław Kornecki – kamień, Wanda Sienicka – metal, Henryk Gochna – roboty budowlane. Pozostałe obiekty poddane konserwacji w roku 2014 4/ nagrobek Bronisława Gembarzewskiego kw.22, rz.1 – konserwator Olgierd Gumiński. 5/ nagrobek Melchiora Wańkowicza kw.186, rz.3 –konserwator Bogusław Kornecki. 6/ nagrobek Urbana Stankiewicza kw. 166, rz.6 – konserwator Olgierd Gumiński. 7/ nagrobek Franciszka Ksawerego Chrystianiego kw.4, rz.4- konserwatorzy Tomasz Rogala, Olgierd Gumiński. 8/ nagrobek rodziny Pissarzowskich kw.4, rz.6 – konserwatorzy Wojciech Myjak, Andrzej Sośnierz. 9/ nagrobek Około Kułaka kw.180, rz.5 pm.– konserwator Dorota Rudzińska 10/nagrobek rodziny Karo kw.159, rz.2 – konserwator Paulina Garbacz Witkowska. 11/nagrobek Adama Kościuszko Wyłużynicza kw.173, rz.1- konserwator Krystyna Antoniak. 12/nagrobek Białosukni kw. 22, rz.2 – konserwatorzy Krystyna Antoniak –kamień, Wanda Sienicka – metal. ZAMIERZENIA KONSERWATORSKIE NA ROK 2015. Zakładamy, że wpływy finansowe przyszłego roku pozwolą nam co najmniej na utrzymanie ilości prac konserwatorskich z ostatnich lat. Będzie to możliwe przy zgromadzeniu ze wszystkich źródeł funduszy w wysokości około 600 tyś. zł. Gro tych środków będziemy musieli przeznaczyć na kontynuację dwóch rozpoczętych w b.r zadań. - Aleja Zasłużonych w 2014 roku odnowione zostaną 62 nagrobki (ze 109) pomiędzy kwaterami 173 i 168. Pozostałe 47 oraz zieleń uporządkowane zostaną w przyszłym roku. Środki na dokończenie prac otrzymamy od Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. - Anonimowa kaplica z herbem Sas-Lachnicki w kw.182 rz.1 w bieżącym roku wykonane zostaną jedynie prace związane z rekonstrukcją dachu, co zabezpieczy obiekt przed opadami deszczu i dalszym niszczeniem. Pozostałe prace czyli : renowacja i konserwacja ścian zewnętrznych i wewnętrznych, części metalowych kaplicy i żeliwnego ogrodzenia przeprowadzone zostaną w 2015r. Będzie to bardzo poważny wydatek finansowy – około 200 tyś. zł, co automatycznie spowoduje zmniejszenie ilości odnowionych mniejszych pomników nagrobnych. Będzie ich prawdopodobnie około 7-8 szt. 1/ Nagrobek Adolfa Dygasińskiego kw.84,rz.5,m.24/25- prawdopodobnie podejmiemy także próbę rekonstrukcji skradzionej z nagrobka w 1993r rzeźby psa. 2/ Nagrobek rodziny Kasprzyckich kw.27,rz.1,m.8 3/ Nagrobek rodziny Szymanowskich Al. Katakumbowa f-48 4/ Nagrobek rodziny Kwapińskich kw.31w,rz.4,m.12/13 5/ Nagrobek Józefa Mikusińskiego kw.69,rz.5,m.10/11 6/ Nagrobek rodziny Radzińskich kw.3,rz.6 przy murze 7/ Nagrobek rodziny Daniłowiczów kw.158,rz.5,m.13/14 Warszawa, październik 2014r.